Nowe Wychowanie - wciąż aktualne?

15 lut, 2024 | Blog | Edukacja wczesnoszkolna, W wolnej chwili
Tagi: plan daltoński

Poniższe rozważania powstały w ramach realizacji kursu Pedagogika Planu Daltońskiego - stąd nieco inny charakter wpisu. 


Koncepcja Nowego Wychowania to nurt pedagogiczny rozwijający się w XX wieku, który wywierał nowatorski wpływ na wiele praktyk edukacyjnych. Głównym celem Nowego Wychowania było stworzenie środowiska edukacyjnego bardziej dostosowanego do potrzeb i rozwoju dziecka niż tradycyjne szkolnictwo. Założeniem Nowego Wychowania było akceptowanie spontaniczności, żywiołowości młodych ludzi. Ponadto nowatorskie szkoły uwzględniały pasje i zainteresowania dzieci i młodzieży, a także uczyły samodzielnego podejmowania decyzji i pomagały w osiąganiu sukcesów. Uczniowie mogli zaspokajać swoje oczekiwania i potrzeby, ale również rozwijać własne możliwości poznawcze (Kurowicka, 2016).
Znani przedstawiciele tego nurtu to m. in. Janusz Korczak, Célestin Freinet i Rudolf Steiner. Wspólną myślą tych pedagogów było dążenie do stworzenia środowiska edukacyjnego sprzyjającego integralnemu rozwojowi dziecka, opartego na szacunku, autonomii, aktywności i kreatywności. Ich wpływ na dzisiejsze metody nauczania i pedagogikę jest nadal zauważalny.
Odpowiedzi na tytułowe pytanie udzielę poprzez uargumentowanie tezy, iż zasady Nowego Wychowania mogą być nadal aktualne. Czy tak jest? Aby wiedzieć czego i jak nauczać konieczne jest określenie celu – może być to cel zajęć, projektu, ale też cel, który określamy patrząc globalnie na misję nauczania – jakie kompetencje chcemy kształtować u ucznia, ale także jakie kompetencje powinniśmy kształtować, gdyż będą potrzebne człowiekowi na każdym/danym etapie życia. To pozyskane kompetencje będą decydowały o tym, czy i jaką będziemy mieli pracę, jak będziemy organizowali swoje życie. Raport Światowego Forum Ekonomicznego (The Future od Jobs Report 2020, za: Kozakiewicz B. 2024), zaprezentował listę najważniejszych umiejętności, pożądanych w zmieniających się realiach rynku – przewiduje się, iż w 2025 roku najistotniejszymi będą m.in. analityczne myślenie, aktywne uczenie się, rozwiązywanie złożonych problemów, krytyczne myślenie i analiza, kreatywność, oryginalność i pomysłowość, przywództwo i oddziaływanie społeczne, odporność, umiejętność radzenia sobie ze stresem, elastyczność, wnioskowanie, rozwiązywanie problemów i tworzenie idei. Nowe Wychowanie stwarza idealną przestrzeń do rozwijania wyżej wspomnianych, zawartych w Raporcie, kompetencji.
Precyzyjna odpowiedź tkwi także w neurodydaktyce, która wskazuje szereg działań akcentowanych w zasadach Nowego Wychowania, jako istotnych dla procesu uczenia się. Marzena Żylińska podkreśla zależność efektywnego nauczania od trzech czynników: motywacji, czasu poświęconemu danemu zagadnieniu oraz głębokości przetwarzania – im więcej zmysłów bierze udział w procesie uczenia się, im więcej struktur zostanie pobudzonych i zmuszonych do współpracy – tym lepsze zapamiętywanie (Żylińska, 2013).
Wiele zasad Nowego Wychowania odnosi się do fundamentalnych potrzeb i cech rozwoju dziecka, które pozostają stałe przez wiele pokoleń. Poniżej wymieniam kilka powodów, które wg mnie dowodzą dlaczego zasady Nowego Wychowania mogą nadal być ważne i aktualne:
– indywidualizacja edukacji – rozumienie i dostosowanie się do potrzeb, zdolności i zainteresowań uczniów jest konieczne, aby wspierać rozwój każdego dziecka; szkoła powinna być kreowana na miarę potrzeb dziecka, w zgodzie z aktualną wiedzą neurobiologiczną; aby pracować z dzieckiem konieczne jest poznanie jego cech indywidualnych i predyspozycji społecznych;
– autonomia i odpowiedzialność – to cechy w dalszym ciągu kluczowe dla sukcesu edukacyjnego, ale także samorozwoju;
– aktywne uczenie się – uczestnictwo uczniów w procesie nauczania poprzez doświadczanie, eksperymentowanie i praktyczne działania; współczesne badania edukacyjne potwierdzają skuteczność aktywnych metod nauczania w pobudzaniu zaangażowania i głębokiego zrozumienia materiału; zapewnienie dzieciom możliwość bycia aktywnymi – w tym dając im możliwość spełnienia swojej potrzeby ruchu, pozwoli lepiej modelować wzorce właściwych zachowań,
– rozwój całej osobowości, poszanowanie godności – Nowe Wychowanie dążyło do wspierania wielostronnego rozwoju dziecka uwzględniając aspekty fizyczne, emocjonalne, intelektualne i społeczne – ta holistyczna perspektywa nadal jest istotna w edukacji, aby przygotować uczniów do funkcjonowania w różnych aspektach życia;
– współpraca szkoły z rodziną – obecnie współpraca z rodzicami często określana jest mianem trudnej – budowanie relacji z rodziną, środowiskiem dziecka, daje korzyści wszystkim stronom zaangażowanym w edukację – dziecku, rodzicom i nauczycielowi.
Podsumowując, pragnę stwierdzić, iż zasady Nowego Wychowania pozostają ważne w kontekście współczesnych wyzwań edukacyjnych, takich jak personalizacja nauczania, rozwój umiejętności życiowych i budowanie pozytywnych relacji rówieśniczych. Ich uniwersalność sprawia, że mogą być adaptowane do zmieniających się potrzeb społeczeństwa i postępów technologicznych, nadal stanowiąc solidną podstawę dla współczesnej pedagogiki.


Literatura:

Kozakiewicz B., 10 najważniejszych kompetencji 2025 roku, https://blog.conlea.pl/10-najwazniejszych-kompetencji-2025-roku, dostęp: 15.02.2024 r. za: Raport Światowego Forum Ekonomicznego - The Future of Jobs Report 2020, https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2020/, dostęp: 24.03.2024 r.

Kurowicka E., Wybrane koncepcje pedagogiczne na przełomie XIX i XX wieku, 2016, https://bibliotekanauki.pl/articles/2131240.pdf, dostęp: 15.02.2024 r.

Żylińska M., Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2013.